Click to Visit My Picasa Web Album

2008 yılında global finansal krizi olarak baslayan ekonomik sorunlar 2009 yılında sadece finans sektörüyle kısıtlı kalmayarak küresel bir ekonomik krize dönüştü. Benim de 2008 yılı Ekim ayında yazdığım yazıdaki tahminlerimden özellikle kısa vadede etkili olması beklenenlerinin gerçekleştiği ama diğerlerinin henüz gerçekleşmemesine rağmen 2010 yılında hala takip edilmesi gereken gelişmeler olduğu görüldü.

İlk yazımda, 2009 içinde bu mali sektör sıkışmasının tüketici iştahını kısacağını ve bu nedenle 2009 yılında geniş kapsamlı bir ekonomik krizin beklenmesi gerektiğini belirtmiştim. Gerçekleşmelere baktığımızda, 2009 yılında daha önce gelişmiş ülkelerin mali sektörlerinde baslayan krizin önce bu ülkelerde yatırımı azalttığı, sonra bu etkinin tüketici talebine yansıdığı görüldü. Bu noktadan sonra kriz gelişmiş ülkelerle kısıtlı kalmadı, çünkü bir çok yükselen ekonomi ihracatlarında ve doğrudan yabancı yatırımında azalma yaşadı. Talebin düşmesiyle petrol dahil emtia fiyatları düşünce, ham madde ihraç eden ülkeler de daha önceki yıllarda yaşadıkları büyüme oranlarını yakalayamadı.

2009 yılı ile ilgili bir diğer tahminim ise krize neden olan mali sektörde reform arayışları olacağı ve bu konuda Avrupa katı düzenlemeler isterken Amerika’nın daha çekingen davranacağı yolundaydı. Bu ikilikten dolayı hala küresel finans aktörlerinin nasıl denetleneceği hakkında kesin bir uzlaşmaya varılmadı. Lehman Brothers’ın çöküşünden iki seneden fazla geçmiş olmasına rağmen mali sektörün nasıl düzenleneceği hala kafalarda bir soru işareti yaratıyor. Obama yönetimi açıkladığı planda “kaybedilemeyecek kadar buyuk” (too big to fail) finans kurumlarının engellenmesi için boyut limiti koymaktan bahsettiyse de bu limitin nasıl işleve gecirelecegi açıklık kazanmadı.

Diğer tahminlerim ise 2009 yılında gerçekleşmemiş olmalarına rağmen hala akıllarda tutulması gereken tahminler. Bunlardan birincisi mali krizin kapsamlı ekonomik krize dönüşmesiyle beraber özellikle zayıf demokrasilerin ve totaliter rejimlerin siyasal sorunlarla karşılaşacağıydı. Kriz bir çok ülkede seçim yoluyla hükumet değişikliklerine yol açtı. Özellikle Avrupa ülkelerinde seçmenin siyasal yelpazenin sağına doğru kaydığı görülüyor; Fransa ve Almanya’dan sonra İngilterede de muhafazakarların iktidarı kazanması bekleniyor. 2009 senesi içinde yarim asırdır aynı parti tarafından yönetilmekte olan Japonya’da bile seçimlerde kazanan partinin değiştiği görüldü. Fakat henüz ekonomik krizden kaynaklanan rejimsel sorunların görüldüğü önemli bir vaka olmadı. Bu konuda krizden çıkışın düz “V” seklinde mi olacağı yoksa “çift dip”li bir sekil mi göstereceği önemli. Şu anda yaşanan umut ortamı bir ekonomik yavaşlamayla daha kesintiye uğrarsa, krizin politik sonuçları kendini gösterebilir.

Ülkelerin Para ve Maliye Politikaları

Bir diğer tahminim ise 2009 yılında yasanan krizden nasıl çıkıldığı ve bunun sonuçları ile ilgiliydi. Özellikle buyuk ekonomiler kamu harcamalarını artırarak ve zor durumdaki bankalara doğrudan devlet yatırımı ile, hem kredi piyasalarını tekrar isler hale soktular hem de azalan tüketici harcamalarının yerini kamu harcamalarıyla doldurmaya çalıştılar. Bu teknik işe yarasa da önemli bir yan etkisi artan bütçe açıklarıydı. Ekim 2008′deki yazımda bu tekniğin zaten yüksek oranda borçlu olan ABD için risk taşıyabileceğini söylemiştim. Fakat hala rezerv para birimi olarak Amerikan Dolar’ i kullanılmasından dolayı ABD hazinesi düşük faiz oranlarına rağmen borcunu finanse etmekte zorluk çekmiyor. Önümüzdeki yıllarda diğer küresel güçlerin alternatif rezerv para birimlerine yönelme arzuları gerçeğe dönüşürse ABD için yüksek kamu borcu ve düşük tasarruf oranları sürdürülebilir olmayabilir.

Krize karşı kullanılan para ve kamu harcaması politikalarının, bu politikaları uygulayan ülkelere buyuk maliyetleri var. Şu anda küresel ekonominin durumunu, aldığı ilaçlarla ayakta duran bir sporcuya benzetirsek, ekonominin ilaçlarla uzun vadede ayakta kalması ilaçların yan etkilerinden dolayı imkansız. Nasıl bu sporcu ilaçları ne zaman keseceğini ve önce hangi ilacı keseceğini iyi hesaplamalıysa, dünya çapında hükumetler ve merkez bankaları kurtarma paketlerini geri çekerken zamanlama ve stratejiye çok özen göstermeli. IMF gelişmiş ülkelere kurtarma paketlerinin geri çekilmesi için 2011 yılını beklemelerini tavsiye etti. Hala tüketici harcamalarının yükselmeye başlamadığı Amerika ve Avrupa’da hükumetlerin bu sene de oynaması gereken buyuk rolleri var. Olumlu göstergelerden dolayı tüketimin halihazırda yükselmeye başladığı Brezilya, Meksika ve Hindistan gibi ülkeler, zaten yüksek olan kamu borçlarını da düşünerek 2010 yılı içinde bütçe açıklarını azaltmaya başlayacaklardır. İrlanda, Yunanistan ve Portekiz gibi kredi notları düşen ve borçlarını finanse etmekte ciddi sorunlar yasayan ülkelerin ise bu konuda manevra kabiliyetleri oldukça kısıtlı. Bu ülkelerin bir an önce bütçe açıklarını kontrol altına alması gerekiyor. Kamu harcamalarının bu ülkelerde azaltılmaya başlaması küresel ekonomiye küçük şoklar halinde etki edecektir. Olayın para politikası kısmına gelindiğinde ise, öncelikle tüketici talebinin yükselmeye başladığı yükselen ekonomilerin faiz oranlarını yükseltmesi bekleniyor. Çin geçtiğimiz günlerde bankaların rezerv zorunluluklarını artırarak bunun ilk sinyallerini vermeye halihazırda başladı.

Hantallaşan Avrupa Ekonomisi ve Borç Krizi

Krizi yenmek için kullanılan bütçe açıklarının yarattığı sorunlar geçtiğimiz haftalardaki Yunanistan-Euro kriziyle maddeleşti. Yunanistan GSYH’ya oranı yüzde 13 düzeyinde bütçe açığı ve yüzde 12 düzeyindeki cari açığı ile kendi kendini finanse etmekten şu anda çok uzak. Benzer bütçe açığı ve kamu kesimi borcu sorunları yasayan Portekiz ve Irlanda’nın da yardim istemesi bu noktada beklenebilir. Bu ülkeler düşük kredi notlarından dolayı borçlanırken yüksek prim oranlar vermek zorunda kalıyorlar. Ayrıca Yunanistan’dan baslayan bu borç krizinin sadece Yunanistan’ı ilgilendirmemesinin birçok nedeni var. Yunan hükumeti basta Yunan ama hemen ardından da Avrupa bankalarına yüksek oranlarda borçlu, Amerikan Goldman Sachs bankasına da yüksek düzeyde borcu olduğu biliniyor. Bu nedenle Yunanistan’ın borçlarını ödeyemeyeceğini açıklaması Lehman Brothers’dan daha buyuk bir finansal aktörün batması anlamana gelir. Bu noktada Almanya ve diğer Avrupa ülkelerinin Yunanistan’ı kurtarmak zorunlululuğunda olduğu görünüyor. Bu Yunanistan krizinin bütün dünyaya yansıyan sonucu ise birikmiş kamu borcu yüksek olan İngiltere, İspanya, İrlanda gibi ülkelerin yatırımcı güvenini kaybetmemek için borçlanmalarına çok dikkat etmesi gerektiği. Türkiye bu konuda bütçe açığı yüzde 5.5′e yükselmiş olsa da düşen cari açığı sayesinde düşük risk taşıyor. Türkiyede sorun daha çok iç borçlanma sorunu olarak çözülebilir.

Avrupa’nın mali sorununu daha kalıcı kılan ise Avrupa ekonomisinin hızla hantallaşması. Avrupa ekonomisi hantallaştıkça büyüme oranları düşmekte, hükumetler artan kamu harcamalarını finanse edememekte. 2000 yılında Lizbon hedeflerinde Avrupa Birliği 2010 yılı itibariyle dinamik, rekabetçi, ve sürdürülebilir büyüme sağlayan bir ekonomi olmayı hedefliyordu. Gecen 10 yıl içinde bu hedefler yolunda Avrupa önemli bir yol katedemedi. Bunun önündeki en buyuk engel ise Avrupa’daki seçmenler olarak görülüyor. Bati ve Kuzey Avrupa seçmenlerinin çoğu rekabetçi ve dinamik bir ekonomide yasamaktan ziyade haftalık çalışma saatlerinin kısa kalmasını, issizlik yardımlarının yüksek olmasını tercih ediyor. Bu nedenle gerekli reformlar politikacılar tarafından dile getirilemiyor. Yunanistan’dan baslayan Euro bölgesi krizinin AB için bir uyandırma etkisi yaratması Avrupa ülkelerinin çıkarına olur, ama seçmenlerin önceliklerinin önümüzdeki 5 yıl içinde değişeceğini beklemiyorum.

Türkiye ve Geleceğe Bakış

Türkiye konusunda ise son zamanlardaki politik Iran-Suriye-Türkiye yakınlaşması ve Türkiye’nin başarisiz 2009 ekonomik performansı, batılı yatırımcılarda buyuk soru işaretleri yarattı. Ordunun darbe yapma riskinin düştüğüne dair haberler ise Batı’da olumlu karşılanıyor. Türkiye’nin en çekici yani ise krizden çok az hasarla çıkan ve yüksek karlar açıklamakta olan bankalar olarak görülüyor. Sağlam bir mali sektöre sahip olan Türkiye, üretimi de artırmak ve küresel arenada rekabetçi olmak alanında adımlar atarsa daha güçlü bir ekonomi haline gelecektir. Financial Times’in 28 Ocak tarihli Türkiye üzerine yazısında, diplomatik yakınlaşmadan sonra 2010 yılında Orta Doğudan Türkiye’ye daha fazla doğrudan yatırım gelebileceğine değiniliyor. Hala tedbirli davranmakta olan Batili yatırımcının oluşturduğu boşluğu Arap yatırımcılar doldurabilir.

Yukarıdaki gelişmeler ışığında 2010 yılında ve sonrasında takip edilmesi gereken konuları sıralayabiliriz. Öncelikle ABD, Çin ve Euro bölgesi gibi buyuk ekonomilerde faiz oranlarının tekrar yükseltilmesinin zamanlaması çok önemli. Bununla beraber dünya çapında bütün hükumetlerin kamu harcamalarını kriz öncesi seviyelere döndürmeleri aşama aşama gerçekleşecek. Avrupa’nın kısa vadede kamu borçları sorunu çözüp çözemeyeceği, uzun vadede ise AB ekonomisini tekrar büyüyen dinamik bir ekonomi yapmak için gerekli reformları yapıp yapmayacağı yakından takip edilmesi gereken konular.

Daha uzun vadede ise ABD’nin düşük tasarruf oranı, yüksek kamu kesimi borcu ve cari açık üçlüsünü ne kadar daha sürdürebileceği, ve Dolar’ın rezerv para birimi statüsünü koruyup koruyamayacağı merak konusu. Bir çok bilinmeyenle girilen 2010 yılında bu etkenlerden tüketici ve yatırımcı güveninin nasıl etkileneceği küresel ekonominin yönünü çizecek. Belirsizlik ortamını ne tüketiciler ne de yatırımcılar sevdiği için 2010 yılında krizden dik bir çıkıştan ziyade sallantılı bir çıkış beklenmeli.

This post is password protected. To view it please enter your password below:

Password:

Specifically after the fall of the communist bloc, free market economics with minimal state control has been seen as the only accepted school of thought regarding development. This view has some good points in their criticism of the state intervention. The fundamental distrust in the state intervention comes from the theoretical lack of bureaucratic incentives. “Government planners”, conservative British economist P. T. Bauer believes, “would invariably make the wrong choices because they had nothing to lose”[i]. In contrast, the private entrepreneurs, risking their own capital, make more examination before they decide on their investments, thus, channeling the economy in a good direction. Nevertheless, this assumption about the private entrepreneurs has its own flaws. If a third party is affected by the investment or transactions of the investment, the private initiative will be less likely to consider these externalities. Another criticism of the state role is the idea that “government control of the economy tends to create a “rent seeking” society”[ii]. These rent seeking societies influence the state policies in order to benefit themselves in expense of public goals, becoming a disadvantage of the state involvement. Therefore, any state that wants to intervene in the economic development should take caution against rent-seeking behavior beforehand. Extended state role in development is a risky business, but these risks may be reduced by good policy choices.

The recipe for development is not the elimination of state control but rather a state control that incentivizes growth oriented economics. Classical economists may mention the previous points about the flaws of government planning, but effective and limited government involvement helped many developing economies. One of the most successful countries in development, Japan, has used significant degree of planning, duties of which were:

“first, to identify and choose the industries to be developed; second, to identify and choose best means of rapidly developing the chosen industries; and; third, supervise competition in the designated strategic sectors in order to guarantee their economic health and effectiveness” [iii]

In this Japanese model described by Chalmers Johnson, the government serves as a guide to the free market economy, in which private incentive still has the larger role.  This model can be applied to different developing countries, because they can choose different sectors, different means of support and different mechanisms of supervision with regard to their existing conditions. The sector that needs guidance first may be agriculture in most underdeveloped countries because “it is all impossible to enjoy an urban economy with a high standard of living unless that economy is based on high-productivity agriculture”.[iv] This initial emphasis on agricultural reform can prevent food shortages in the developing countries, as it can close the income gap by increasing the income available to peasantry. The Success of Japan can be imitated after the initial conditions, such as sufficient agricultural production, are ensured by government guidance.

The state involvement in development efforts should be aimed at an export oriented free market economy. Export industries are good for development for variety of reasons. First, exports, when they outweigh the value of imports, create a trade surplus which increases national capital for investment. Second, as Anne O. Krueger Argues, “in an outward oriented economy, efficient activities can expand well beyond that point [size of domestic market]”[v]. Size of the existing market is limited in developing countries, so any industry that largely depends on the domestic demand will not be able to reach economies of scale. Thus, the government should lead those industries to expand to world markets by incentivizing exports. In Taiwan, this attitude of the government created “an export culture” because “firms sought to export partly just to build up credit in their future dealings with the government”[vi]. Taiwanese example also shows that encouraging the industries to produce high ad valorem goods instead of low margin goods is beneficial. This may be achieved by government subsidies on research and development or on high technology industries. According to Isbister, the underdeveloped countries should supply their own research and development because many technologies of the developed world are not compatible. Here, the duty of education reforms is on government since “Third World countries are increasingly facing up the need for technical education and applied research”[vii].  The governments in the developing and under developed world have a big responsibility of channeling the economic activity into economic growth friendly ways.
In addition to its inability to lead the economy in the ways stated above, a laissez faire market structure can not ensure income equality, human development and sustainability, all there of which are essential factors of development. Despite its unprecedented national income, the United States has a significantly larger GINI index of income inequality than countries like Sweden, Germany and Canada[viii] where the state involvement is high. If the institutions model development of the Third World after the US model, the income of elite may increase, whereas the poverty in lower income groups may remain the same. Furthermore, if we define the development by the human development index of the UNDP, a high GNP is not sufficient without health and education. China, a developing country with large amount of state involvement, “does poorly under the GNP test but quite well on the human development index”[ix]. Here government uses economy’s resources effficiently for human development purposes. Chalmers Johnson supports this argument by claiming that, when there is government-private cooperation, state can afford greater degrees of “social goal-setting and influence over private decisions than under self-control”[x]. Government can use this social goal setting ability to reach higher human development as well as higher sustainability. Many investors think in shorter terms, whereas the states should think about multiple generations that will use the same resources; some degree of state involvement is, therefore, indispensible in sustainable development. The well organized benevolent state’s guidance can make economy more suitable for social and environmental development.

The state role in development has been largely ignored since the beginning of 1990s.  The World Bank, under the Brady plan, reduced the debt payments of the Third World if they reduced the government control on the markets. Nevertheless, the government involvement in development can be highly beneficial if it is well managed. The state can guide the development by incentivizing the sectors that will help the growth most, in order to ultimately create an economy that exports high ad valorem goods. The state also needs to complement the free market in achieving social development such as education, health, poverty reduction and sustainability. The government intervention helps the developing countries as long as means and degree of the intervention is well calculated.

Word Count: 1259

Bibliography

Isbister, John. 1993. “Economic Development.” In Promises Not Kept: the Betrayal of Social Change in the Third World. Kumarian Press

Johnson, Chalmers. 1982. MITI and Japanese Miracle: the Growth of Industrial Policy, 1925-75. Stanford University Press

Krueger, Anne O. 1990. “Import Substitution Versus Export Promotion.” Finance and Development 22(2)

Wade , Robert. 1993. “Managing Trade: Taiwan and South Korea as Challenges to Economics and Political Science.” Comperative Politics 25(2)

[ii] Isbister 1993: 165

[iii] Johnson 1982: 315

[iv] Isbister 1993: 168

[v] Krueger 1985: 22

[vi] Wade 1993: 157

[vii] Isbister 1993: 174

[viii] Lecture Presentation, Week 9 Day 1

[ix] Isbister 1993: 154

[x] Johnson 1982: 311

http://www.ft.com/cms/s/0/4e93bce2-af76-11de-ba1c-00144feabdc0.html

http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8171734.stm

And more on Germany, Germany did not experience a credit crunch yet, but it doesn’t mean that it is not coming.  Shrinking exports and downgraded lender firms may cause a problem in the second half of the year.

http://www.economist.com/businessfinance/displaystory.cfm?story_id=14094137

Let’s see how Deutsche Bank performs under these conditions, later this year.

This post is password protected. To view it please enter your password below:

Password:

This post is password protected. To view it please enter your password below:

Password:

Fakat mahsuru olmasa da bir ikilem var bu Denizli Aya Sofya’sinda. Benim okudugum bildigim kadariyla Turk cemaat gelenegi tevazu ve paylasim uzerine kuruludur. Bu Bizans aristokratlarina ozenerek yapilmis “Bu benim, senin degil” diye bagiran spot isikli evler ise bu geleneklere olabildigince zit. Sadece bir ev degil bu; bu Swarovski tasli halilar, altin kapli musluklar, Cayenne marka SUV’ler, Gemisi olan Basbakan Cocuklari, 5 yildizli haremlik selamlik oteller.

Para harcamaya karsi degilim, tuketim ekonominin carklarini dondurur. Fakat daha belki o kadar yuksek marjinal tuketim eglimi  (MPC) ulasak kadar gelismedik ne dersiniz? Belki biraz daha Sufi gelenegini takip edip, Uzak Dogu’daki asya kaplanlarinin yaptigi gibi sermaye biriktirmeli, yatirim yapmali, bir sonraki kriz geldiginde eknomimizin yuzde 6 kuculmeyecegi kadar dunya piyasalarinda rekabet gucumuzu hissetirmeliyiz. Iste o zaman cari acigimiz da kuculur. Iste o zaman Turk sirketleri icin calisiriz. Iste o zaman yabanci sermaye diye aglamaz, IMF’nin her dedigini yapmayiz. Harcayalim ama gerektigi kadar, yarini da dusunerek. Cok harcayan toplum bugun, cok yatirim yapan toplum yarin zengin gozukur.